Ruszył program wczesnego wykrywania raka płuca. Bezpłatne badania dla osób z grup ryzyka

Długotrwały kaszel czy niewyjaśniony spadek masy ciała mogą skłonić do wizyty u lekarza, ale rak płuca przez długi czas nie musi dawać wyraźnych sygnałów. Właśnie dlatego tak ważne jest wykrywanie zmian, zanim pojawią się dolegliwości. W Polsce nowotwór ten jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym i najważniejszą przyczyną zgonów onkologicznych.

W odpowiedzi na ten problem w październiku 2026 r. uruchomiono ogólnopolski program profilaktyki. Finansuje go NFZ, a osoby spełniające kryteria mogą skorzystać z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej. Badanie jest szybkie i bezbolesne; wykorzystuje promieniowanie jonizujące w mniejszej dawce niż standardowa tomografia.

Warunki udziału i znaczenie historii palenia

Program obejmuje osoby od 50. do 74. roku życia, jednak sama granica wieku nie wystarcza do kwalifikacji. Pod uwagę brana jest również historia palenia, a u części kandydatów także dodatkowe obciążenia zdrowotne lub środowiskowe.

Osoby w wieku 55–74 lat mogą zostać zakwalifikowane, jeśli palą obecnie albo paliły w przeszłości przez co najmniej 20 paczkolat. W przypadku byłych palaczy od rozstania z papierosami nie może upłynąć więcej niż 15 lat. Dwadzieścia paczkolat odpowiada na przykład paleniu paczki dziennie przez dwie dekady lub dwóch paczek dziennie przez dziesięć lat.

Dla osób w wieku 50–74 lat obowiązuje ten sam próg palenia i taki sam limit czasu od rzucenia nałogu. Potrzebny jest jednak również co najmniej jeden dodatkowy czynnik:

• rozpoznana przewlekła obturacyjna choroba płuc, czyli POChP;
• przynajmniej dwuletni kontakt zawodowy ze szkodliwymi substancjami, takimi jak krzemionka, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, sadza, spaliny silników Diesla lub dym ze spalania węgla kamiennego;
• narażenie na radon;
• przebyty nowotwór, między innymi chłoniak albo rak głowy i szyi, pęcherza, nerki lub przełyku;
• rozpoznanie raka płuca u rodzica, rodzeństwa lub dziecka.

Choroba występuje zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Najważniejszym zagrożeniem pozostaje tytoń, również wdychany biernie. Znaczenie mogą mieć ponadto predyspozycje genetyczne, zanieczyszczenie środowiska oraz długotrwały kontakt z pyłami i toksycznymi substancjami w pracy.

Kiedy potrzebna jest wizyta u lekarza zamiast badania przesiewowego?

Z udziału wyklucza klasyczna tomografia klatki piersiowej wykonana w poprzednich 12 miesiącach. Program nie obejmuje także osób z rozpoznanym rakiem płuca lub innym nowotworem układu oddechowego, jeżeli od zakończenia leczenia nie upłynęło pięć lat. Przeciwwskazaniem jest również stan ogólny uniemożliwiający przeprowadzenie niskodawkowego badania.

Krwioplucie, chrypka, niezamierzona utrata wagi lub kaszel utrzymujący się ponad osiem tygodni wymagają niezwłocznej konsultacji z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. W takiej sytuacji potrzebna jest diagnostyka poza programem przesiewowym, a nie oczekiwanie na badanie profilaktyczne.

Zgłoszenie do programu krok po kroku

Nie trzeba najpierw uzyskiwać skierowania od lekarza rodzinnego. Wystarczy skontaktować się bezpośrednio z placówką uczestniczącą w programie. Podczas wizyty kwalifikacyjnej personel przeprowadzi wywiad medyczny i poprosi o wypełnienie ankiety. Po pozytywnej ocenie pacjent otrzyma skierowanie na tomografię, którą wykonuje się bez podania kontrastu.

Placówki można znaleźć w wyszukiwarce NFZ. Po przejściu do programów profilaktycznych należy wskazać profilaktykę raka płuca, a następnie wybrać województwo i powiat. Osoby uprawnione nie muszą czekać na objawy: wcześniejsze rozpoznanie zmian zwiększa szansę na skuteczne leczenie.

Źródło: Urząd Miasta Myslowice