Żabie Doły Chorzów

Żabie Doły to ponad 220 hektarów zieleni, stawów i hałd rozciągających się na pograniczu Chorzowa, Bytomia i Piekar Śląskich. Przyrodnicza enklawa pośród gęsto zabudowanych terenów miejskich, która stanowi dogodne siedlisko dla rozrodu wielu gatunków zwierząt, o które ciężko w rejonie tak silnie zurbanizowanym. Miejsce, które pokazuje, jak przyroda potrafi odzyskać tereny zniszczone przez przemysł – i robi to na tyle skutecznie, że dziś chroni się tu ponad 120 gatunków ptaków.

Od księżycowego krajobrazu do rezerwatu przyrody

Jeszcze 100 lat temu w tym miejscu panował iście 'księżycowy’ krajobraz industrialny, związany z wydobyciem rud cynku i ołowiu, a także węgla kamiennego pobliskiej Kopalni Barbara-Chorzów. Kopalnie i huty przez dziesięciolecia eksploatowały teren, pozostawiając po sobie zapadliska, hałdy i całkowicie przekształcony krajobraz.

Po zakończeniu działalności górniczej teren został w niebywały sposób 'odzyskany’ przez naturę. W latach 50-tych XX wieku pojawiły się stawy, które powstały samoistnie w wyniku wypełnienia wodą zapadlisk postgórniczych – teren zapadł się średnio o 8 metrów.

Stopniowo w okolicy zaczęły pojawiać się ptaki, których obecnie jest ponad 120 gatunków, z czego wiele chronionych, i inne zwierzęta. Występuje tutaj też kilkaset gatunków roślin. 6 lutego 1997 roku wojewoda katowicki podjął rozporządzenie w sprawie wprowadzenia ochrony indywidualnej w drodze uznania za zespół przyrodniczo-krajobrazowy stawów oraz gruntów rolnych i leśnych położonych w gminach Bytom i Chorzów.

Nazwa „Żabie Doły” nawiązuje do licznie występujących tu płazów – żyją tu żaby, ropuchy i traszki. Po angielsku tłumaczy się ją jako „Frog Ditches”.

Co zobaczysz na Żabich Dołach

Teren zajmuje około 220 hektarów, z czego 35 hektarów to łączna powierzchnia wszystkich 12 stawów. To one są główną atrakcją – zbiorniki wodne otoczone szuwarami, trzcinami i turzycami tworzą idealne środowisko dla ptaków wodno-błotnych.

Kompleks stawów antropogenicznych charakteryzuje się bogatą awifauną i niezwykle liczną populacją bączka zwyczajnego. Zidentyfikowano tu 129 gatunków ptaków, w tym 70 gatunków gniazdujących i 17 gatunków rzadkich w regionie. Warto zabrać lornetkę – obserwowanie ptaków to tu jedna z głównych atrakcji.

W 2018 roku Bytom wykonał rekultywację swojej części terenu. Powstał nowy parking, tablice edukacyjne, 6 tzw. „czatowni” do obserwacji ptaków i dwie wiaty wypoczynkowe. To specyficzne punkty obserwacyjne, z których ptaki nas nie widzą, a można je obserwować przez małe okienka, przez lornetkę albo z długim obiektywem w aparacie.

Na terenie Żabich Dołów występuje aż 251 gatunków roślin naczyniowych, co świadczy o bardzo dużym zróżnicowaniu siedlisk. Hałdy porośnięte są niską roślinnością, wokół stawów rosną szuwary i pałki, a na gruntach sadzone są klony, topole, robinie i olchy.

Spacery, rower i wędkowanie w sercu Śląska

Sporo tu wędkarzy, spacerowiczów, rowerzystów i biegaczy. Coraz więcej też amatorów nordic walking. Wykonano nową nawierzchnię na najpopularniejszych trasach, więc poruszanie się po terenie jest wygodne – ścieżki są dostępne nawet dla wózków.

Dwa stawy zagospodarowane zostały przez wędkarzy. Reszta pozostaje w spokoju, by ptaki mogły bezpiecznie gniazdować. Same ptaki zyskały sztuczne wyspy, na których mogą bezpiecznie odpoczywać i odbywać lęgi.

Teren ma kilka wejść – główne od strony ulicy Głównej w Chorzowie i ulicy Kosynierów oraz Krzyżowej w Bytomiu. Przy ulicy Głównej znajduje się bezpłatny parking i restauracja „Bartek”.

Przez teren „Żabich Dołów” przebiegała niegdyś kolej wąskotorowa z Bytomia do Elektrowni w Chorzowie, którą turyści mogli się przemieszczać. Dziś po torach nie ma już śladu, ale liczne nasypy kolejowe wciąż przecinają krajobraz.

Dla kogo są Żabie Doły

Przede wszystkim dla tych, którzy szukają oddechu od miejskiego zgiełku bez wyjeżdżania daleko za miasto. To idealny punkt na krótki spacer po pracy, weekendowy wypad rowerowy czy poranną rundkę biegową. Miłośnicy ptaków znajdą tu prawdziwy raj – szczególnie wiosną i jesienią, podczas migracji.

Rodziny z dziećmi też chętnie tu zaglądają. Alejki są wygodne, są ławki do odpoczynku, a obserwowanie kaczek i łabędzi na stawach to zawsze dobra rozrywka dla małych. Fotografowie przyrody docenią czatownie, które pozwalają podejść bliżej bez płoszenia zwierząt.

Nie jest to jednak teren z rozbudowaną infrastrukturą rekreacyjną w stylu parku miejskiego. Brakuje placów zabaw, siłowni zewnętrznych czy food trucków. To raczej przestrzeń dla tych, którzy cenią naturę w miarę dzikiej formie.

Ślady historii w terenie

Wielbiciele historii powinni odnaleźć schrony bojowe, współtworzące kiedyś Obszar Warowny Śląsk. Przed wojną Niemcy budowali tu fortyfikacje – dziś są to betonowe relikty zarośnięte roślinnością, ale wciąż widoczne dla uważnych obserwatorów.

Hałdy i zapadliska to żywe świadectwo przemysłowej przeszłości regionu. Krajobraz wyraźnie nosi piętno działalności człowieka, ale zamiast być zdewastowany, stał się unikalnym ekosystemem. To dobry przykład na to, że nie każdy teren poprzemysłowy musi być od razu zasypany i zabudowany – czasem natura sama znajduje rozwiązanie.

Informacje praktyczne – dojazd, godziny, ceny

Wstęp: bezpłatny, teren dostępny całą dobę przez cały rok

Parking: bezpłatny parking przy ulicy Głównej w Chorzowie

Dojazd:

• Samochodem – najwygodniej ul. Główna w Chorzowie lub ul. Kosynierów w Bytomiu
• Komunikacją miejską – liczne linie autobusowe do Chorzowa i Bytomia, następnie kilka minut spacerem
• Rowerem – teren przystosowany do jazdy rowerowej

Ile czasu przeznaczyć: na spokojny spacer główną trasą wystarczy godzina, ale jeśli planujesz obserwację ptaków z czatowni lub dłuższą wycieczkę rowerową, warto zarezerwować 2-3 godziny

Dodatkowe udogodnienia: parking, ławki, wiaty, stanowiska do obserwacji ptaków, schody, alejki, tablice informacyjne, restauracja

Psy: teren dostępny dla piesków – warto jednak pamiętać o smyczy, by nie płoszyć ptaków

Najlepszy czas na wizytę to wiosna i wczesne lato, kiedy ptaki aktywnie gniazdują i śpiewają. Jesień również ma swój urok – wtedy można obserwować ptaki migrujące. Zimą teren bywa spokojniejszy, ale wciąż dostępny dla tych, którzy lubią mroźne spacery.