Szyb Prezydent Chorzów

W sercu Chorzowa, na granicy Starego Miasta i dawnej Królewskiej Huty, stoi 42-metrowa wieża, która przez dziesiątki lat wyciągała z głębi ziemi tony węgla. Szyb Prezydent to jeden z nielicznych zachowanych śladów górniczej przeszłości miasta – dziś zamieniony w punkt widokowy i przestrzeń kulturalną, gdzie historia spotyka się z miejskim życiem.

Warto tu zajrzeć nie tylko dla samego widoku z góry. To miejsce, które pokazuje, jak można dać drugie życie industrialnemu dziedzictwu, nie zamieniając go w muzealną mumię.

Historia kopalni i szybu – od Królewskiej Huty po prezydenta Mościckiego

Sama kopalnia ma znacznie dłuższą historię niż charakterystyczna wieża. Wydobycie w tym rejonie rozpoczęło się już w 1791 roku pod niemiecką nazwą „Prinz Carl zu Hessen”, później przekształconą na „Königsgrube” (Kopalnia Król). To była jedna z pierwszych i najważniejszych kopalń na Górnym Śląsku – już w 1873 roku jej roczne wydobycie przekroczyło milion ton węgla.

Żelbetowa wieża wyciągowa powstała w 1933 roku według projektu katowickiego inżyniera Ryszarda Heilemana, który wykorzystał francuskie wzory technologiczne. Budowę finansowała polsko-francuska spółka „Skarboferm”. Początkowo obiekt nosił nazwę „Wielki Jacek”, ale w 1937 roku całą kopalnię przemianowano na „Prezydent” – na cześć prezydenta Ignacego Mościckiego, który był związany z Chorzowem.

Konstrukcja była jak na tamte czasy bardzo nowoczesna. Zastrzałowa, żelbetowa wieża o wysokości 42 metrów posiadała dwa koła linowe o średnicy 5,5 metra ustawione równolegle. Za pomocą dwóch skibów – zbiorników wyciągowych o pojemności 10 ton każdy – mogła wydobywać około 500 ton węgla na godzinę. To były imponujące parametry.

Co zostało z kopalni

Działalność górnicza prowadzona była tu aż do 1993 roku. Pod koniec PRL-u „Kopalnię Prezydent” połączono ze świętochłowicką „Kopalnią Polska”, a chorzowski oddział funkcjonował jako „Kopalnia Polska Rejon Prezydent”. Po zamknięciu część budynków rozebrano, ale zachowało się sporo ciekawych obiektów.

Obok samej wieży przetrwały: historyczna brama wjazdowa, budynki straży pożarnej, dom sztygarów, kasyna (zarówno starego jak i nowego), skraplarnia powietrza, łaźnia, maszynownia oraz nadszybie szybu „Erbreich I” (później „Wojciech”). Cały kompleks nosi nazwę Sztygarka i od 2010 roku należy do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Punkt widokowy na wieży – 201 schodków w górę

W 2014 roku dzięki środkom unijnym z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na wieży powstała platforma widokowa. Żeby się tam dostać, trzeba pokonać 201 schodków – taras znajduje się na wysokości około 34 metrów.

Z góry widać znaczną część Chorzowa i okolic. W dni o dobrej widoczności można dostrzec nawet Beskidy – choć to raczej rzadkość przy śląskiej pogodzie. Ale nawet bez górskich widoków perspektywa jest ciekawa: panorama miasta z lotu ptaka, zielone tereny Góry Redena w pobliżu, charakterystyczna zabudowa Górnego Śląska.

Punkt widokowy jest sezonowy – otwierany w pierwszym dniu wiosny i dostępny do jesieni. Wstęp jest bezpłatny, co w przypadku takich atrakcji nie zdarza się często.

W pobliżu Szybu Prezydent znajduje się Góra Redena – nazwana na cześć hrabiego Friedricha Wilhelma von Redena, który był inicjatorem powstania kopalni w 1791 roku. To on zapoczątkował intensywny rozwój górnictwa w tym rejonie Śląska.

Przestrzeń kulturalna i miejsce spotkań

Szyb Prezydent to dziś znacznie więcej niż tylko zabytek techniki. Teren wokół wieży przeszedł metamorfozę i stał się jednym z popularniejszych miejsc spotkań mieszkańców Chorzowa.

Przy szybie regularnie odbywają się wydarzenia kulturalne. Wystawy malarstwa, koncerty, warsztaty plastyczne dla dzieci, coroczny Chorzowski Teatr Ogrodowy – wszystko to wpisało się w kalendarz miasta. Scena przy Szybie Prezydent gości też większe imprezy: Święto Miasta Chorzów z koncertami polskich wykonawców, Festiwal Kolorów, Chorzowski Klasyk (zlot klasycznych samochodów), czy pikniki rodzinne.

W czerwcu odbywa się tu Industriada – jedyny tego typu festiwal w Europie Środkowo-Wschodniej, prezentujący przemysłowe dziedzictwo całego regionu. To świetna okazja, żeby zobaczyć nie tylko Szyb Prezydent, ale i inne obiekty postindustrialne Śląska, które w tym dniu otwierają swoje podwoje.

Dla kogo to miejsce

Szyb Prezydent sprawdzi się jako cel krótkiego wypadu dla różnych grup. Miłośnicy historii i techniki docenią autentyczność miejsca i możliwość zobaczenia zachowanej infrastruktury górniczej. Rodziny z dziećmi mogą połączyć wejście na wieżę z odpoczynkiem na terenie wokół – jest tu dość przestrzeni.

201 schodków to wyzwanie dla osób z problemami z poruszaniem się, ale dla większości nie powinno stanowić problemu. Warto mieć to na uwadze planując wizytę z seniorami czy małymi dziećmi.

Dla osób zwiedzających Śląsk pod kątem industrialnych zabytków Szyb Prezydent jest naturalnym punktem na mapie – razem z pobliskim Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Sztolnią Królowa Luiza w Zabrzu czy wspomnianymi szybami w Świętochłowicach tworzy ciekawy szlak.

Do końca XX wieku do Szybu Prezydent dojeżdżał legendarny tramwaj numer 12. Po likwidacji linii jej dawne torowisko przekształcono w ścieżkę rowerową – można nią dojechać do obiektu z centrum Chorzowa.

Informacje praktyczne – dojazd, godziny, ceny

Lokalizacja: Szyb Prezydent znajduje się przy zbiegu ulic Kościuszki i Parkowej w Chorzowie, na granicy dzielnic Centrum i Chorzów Stary. Główne wejście prowadzi od strony przystanku autobusowego „Chorzów Stary Szyb Prezydent”.

Dojazd komunikacją miejską: Przystanek „Chorzów Stary Szyb Prezydent” obsługiwany przez autobusy komunikacji miejskiej. Można też skorzystać z dawnego torowiska tramwaju nr 12, które dziś służy jako ścieżka rowerowa łącząca centrum miasta z Szybem.

Dojazd samochodem: Od strony ulicy Skargi znajduje się parking, gdzie można bezpłatnie zaparkować samochód. To wygodna opcja dla osób przyjeżdżających spoza Chorzowa.

Wstęp: Bezpłatny.

Godziny otwarcia punktu widokowego: Sezonowo – od pierwszego dnia wiosny (zazwyczaj 21 marca) do jesieni. Konkretne godziny otwarcia warto sprawdzić przed wizytą na stronie miasta lub Chorzowskiego Centrum Kultury, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu i organizowanych wydarzeń.

Ile czasu przeznaczyć: Samo wejście na wieżę i podziwianie widoków to około 30-45 minut. Jeśli ktoś chce spokojnie obejrzeć teren wokół, zachowane budynki kopalniane i odpocząć w okolicy, warto zaplanować godzinę lub półtorej. W dni, gdy odbywają się wydarzenia kulturalne, można zostać dłużej.

Połączenie z innymi atrakcjami: W pobliżu znajduje się Góra Redena – teren zielony idealny na spacer. Niedaleko jest też Planetarium Śląskie i Śląski Ogród Zoologiczny (oba w Chorzowie). Dla osób zainteresowanych industrialnym dziedzictwem warto odwiedzić szyby w Świętochłowicach przy ul. Wojska Polskiego 16D – tam również można wejść na wieżę, a na jedną z nich prowadzi winda.

Dostępność: Punkt widokowy wymaga pokonania 201 schodków – brak windy. Osoby z ograniczoną mobilnością mogą obejrzeć teren wokół szybu i zachowane budynki kopalniane, ale wejście na wieżę może być niemożliwe.

Dodatkowe informacje: Wieża przeszła ostatnią dużą renowację w 2021 roku, kiedy zainstalowano między innymi nocną iluminację. Wieczorem podświetlony obiekt wygląda efektownie i jest widoczny z daleka.