Rezerwat Przyrody Segiet Tarnowskie Góry

Rezerwat Segiet to ponad 92 hektary lasu bukowego rozciągającego się na szczytach Srebrnej Góry, na granicy Tarnowskich Gór i Bytomia. To miejsce, gdzie przyroda odzyskała teren po wielowiekowej eksploatacji górniczej – dziś zamiast kopalń srebra i ołowiu rosną tu potężne buki, a dawne wyrobiska zwane warpiami zamieniły się w malownicze zagłębienia porośnięte roślinnością. Od 2017 roku rezerwat wpisany jest na listę UNESCO jako część tarnogórskiego krajobrazu pogórniczego.

Warto tu zajrzeć nie tylko dla samego lasu. Segiet to żywy dowód na to, jak natura potrafi odzyskać zdegradowany teren. Najstarsze buki liczą sobie 150 lat i sięgają prawie 40 metrów wysokości – imponujące drzewostany, które trudno spotkać gdzie indziej na Śląsku.

Las bukowy na pogórniczych śladach

Historia ochrony tego terenu sięga 1908 roku, kiedy po raz pierwszy podjęto starania o utworzenie rezerwatu. Wizje lokalne z udziałem przyrodników i właściciela terenów – hrabiego Donnersmarcka – odbywały się już w 1916 roku. Ale dopiero w 1953 roku, po wieloletnich staraniach polskich i niemieckich naukowców, Las Segiecki oficjalnie stał się rezerwatem przyrody.

Teren ten przez wieki był intensywnie eksploatowany. Już w XIII wieku gwarkowie, czyli górnicy, wydobywali tu prostymi narzędziami galman, galenę i srebro. Związki żelaza, cynku i ołowiu z domieszką srebra sprawiły, że kopalnictwo kruszcowe rozwijało się tu przez stulecia.

Rezerwat został powiększony niemal trzykrotnie w 2023 roku – z pierwotnych około 30 hektarów do obecnych 92,29 ha. Do obszaru chronionego włączono liczne drzewostany bukowe oraz większą część stanowiska dokumentacyjnego Blachówka.

Dzisiejszy krajobraz Segietu to fascynujące połączenie przyrody i śladów działalności człowieka. Spacerując po rezerwacie można natknąć się na liczne zapadliska, głębokie leje (warpie), rumosz skalny, wały skały płonnej i wystające z gruntu skały dolomitowe. To właśnie te elementy nadają temu miejscu unikalny charakter – to nie zwykły las, ale pogórniczy krajobraz, który natura powoli odzyskuje.

Co zobaczysz podczas spaceru

Przez rezerwat prowadzi ścieżka dydaktyczna „Las Segiecki” o długości około 3,8 km z ośmioma przystankami edukacyjnymi. Trasa rozpoczyna się na przedłużeniu ulicy Blachówka i prowadzi leśną drogą na stok Srebrnej Góry w kierunku dzielnicy Repy.

Szlak wiedzie doliną potoku, nad leśnymi stawami i przez punkt widokowy nad kamieniołomem Blachówka. Oznakowanie to biały kwadrat ze skośnym żółtym paskiem, a odgałęzienie do punktu widokowego oznaczone jest na czarno. Od 2023 roku szlak został poszerzony i udostępniony także dla rowerzystów – można więc wybrać się tu zarówno na pieszy spacer, jak i na rowerową przejażdżkę.

Przez rezerwat przebiegają również inne szlaki turystyczne: czarno oznakowany prowadzący z Segietu do Pniowca w Tarnowskich Górach oraz niebiesko oznakowany Szlak Powstańców Śląskich łączący Bytom z Gliwicami. Jeden ze szlaków zaczyna się przy tarnogórskim dworcu PKP i prowadzi przez deptak, rynek i Park Kunszt, by następnie przez Srebrną Górę i rezerwat dotrzeć do Kopalni Srebra.

Przyroda w sercu aglomeracji śląskiej

Rezerwat to dom dla ponad 250 gatunków roślin. Dominują tu buki z domieszką jawora, świerka i jodły, ale można spotkać również inne gatunki liściaste. Las bukowy to zdecydowanie największy walor tego miejsca.

Fauna Segietu jest równie bogata. Żyją tu owady związane z martwym i rozkładającym się drewnem: pachnica dębowa, ciołek matowy czy dyląż garbarz. Chronione są również chrząszcze biegacze, trzmiele, biedronki i barwne motyle. Ornitolodzy mogą spotkać tu dzięcioły: czarne, zielone, zielonosiwe, duże, średnie i dzięciołki.

W Rezerwacie Segiet występuje największa krajowa traszka – traszka grzebieniasta, wpisana do czerwonej księgi województwa śląskiego. To jeden z najcenniejszych gatunków płazów w regionie.

Rezerwat objęty jest również ochroną w ramach europejskiej sieci Natura 2000, co potwierdza jego znaczenie dla różnorodności biologicznej. Obszar podlega ochronie czynnej, co oznacza że podejmowane są działania mające na celu zachowanie i poprawę stanu ekosystemu.

Spacery z psem – wyjątkowe pozwolenie

Segiet to pierwszy rezerwat przyrody w województwie śląskim, w którym można spacerować z psem bez naruszania przepisów. To wyjątkowa sytuacja wynikająca z obserwacji dużego zainteresowania społecznego tym miejscem jako terenem spacerowym dla właścicieli czworonogów.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, pracując nad poszerzeniem rezerwatu w 2024 roku, zdecydowała się zmienić plan ochrony i umożliwić wprowadzanie pupili na teren rezerwatu. Przy wejściach ustawiono kosze na nieczystości po psach – efekt współpracy z urzędami miast Tarnowskie Góry i Bytom.

Dla kogo to miejsce

Rezerwat Segiet to doskonałe miejsce zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i dla osób szukających spokojnego kontaktu z przyrodą w pobliżu aglomeracji śląskiej. Ścieżka dydaktyczna z tablicami informacyjnymi sprawia, że spacer ma również wymiar edukacyjny – dzieci mogą poznać historię górnictwa w regionie oraz dowiedzieć się więcej o lokalnej florze i faurze.

Miłośnicy przyrody docenią bogactwo gatunkowe i możliwość obserwacji ptaków czy owadów. Rowerzyści znajdą tu przyjemne trasy przez las, a osoby interesujące się geologią i historią górnictwa będą zachwycone śladami dawnej eksploatacji – warpiami, rumoszem skalnym i wystającymi skałami dolomitowymi.

Właściciele psów mają tu wyjątkową możliwość spaceru z pupilem w rezerwacie przyrody – coś, czego nie oferuje żaden inny rezerwat w województwie śląskim. To także dobry punkt wypadowy dla osób zwiedzających Tarnowskie Góry i chcących połączyć wizytę w Kopalni Srebra z wyprawą na świeże powietrze.

Informacje praktyczne

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny i możliwy przez cały rok, całą dobę. To miejsce dostępne dla wszystkich bez względu na porę roku – każda pora ma tu swój urok. Wiosną las budzi się do życia, latem zapewnia cień i chłód, jesienią zachwyca kolorami, a zimą oferuje spokojne, śnieżne spacery.

Do rezerwatu można dojechać z kilku stron. Główne punkty wejścia to ulica Długa i Żeromskiego od strony dzielnicy Repy, ulica Mała spod Kopalni Srebra oraz ulica Blachówka od strony kamieniołomu. Parking jest bezpłatny – można zaparkować na poboczu szutrowej drogi przy wejściach do rezerwatu. Od strony Sportowej Doliny również dostępny jest parking.

Na spacer warto zarezerwować sobie około 2-3 godzin – tyle czasu zajmuje spokojne przejście ścieżki dydaktycznej z przystankami przy tablicach informacyjnych. Rowerzyści mogą przejechać trasę szybciej, ale warto zatrzymać się w punkcie widokowym nad kamieniołomem Blachówka i przy leśnych stawach.

W pobliżu rezerwatu znajdują się inne ciekawe miejsca warte odwiedzenia: Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach (obiekt UNESCO), Hałda Popłuczkowa z widokiem na śródmieście Tarnowskich Gór i sam rezerwat, Park Repecki czy zabytkowe kościoły w centrum miasta. Rezerwat Segiet można więc łatwo połączyć z szerszą wycieczką po regionie tarnogórskim.

Nie każdy wie, że podłoże rezerwatu tworzą osady środkowotriasowe – wapienie ziarniste i margliste, margle, dolomity kruszconośne, a na powierzchni miejscami występują polodowcowe piaski. To geologiczne bogactwo sprawia, że teren ten był tak intensywnie eksploatowany przez wieki, a dziś stanowi unikatowe połączenie walorów przyrodniczych i historycznych.