Górnośląskie Koleje Wąskotorowe Bytom

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe to najstarsza nieprzerwanie działająca kolej wąskotorowa na świecie. Linia uruchomiona w połowie XIX wieku do przewozu surowców między zakładami przemysłowymi Górnego Śląska dziś wozi turystów na trasie z Bytomia do Miasteczka Śląskiego. To nie jest zwykła przejażdżka – to podróż przez industrialną historię regionu, którą można połączyć z wizytą w Zabytkowej Kopalni Srebra czy wypoczynkiem nad Zalewem Nakło-Chechło.

Kolejka która przetrwała 170 lat

Historia tej kolei zaczęła się w 1851 roku, kiedy potrzebowano szybkiego transportu między kopalniami, hutami i zakładami przemysłowymi. Wąski tor o rozstawie 785 mm idealnie sprawdzał się w gęsto zabudowanym terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. W szczytowym okresie sieć liczyła ponad 200 kilometrów i łączyła cały region między Raciborzem, Tarnowskimi Górami i Katowicami-Szopienicami.

Początkowo linie należały do prywatnych inwestorów. Dopiero w 1884 roku przejęło je Królestwo Prus, a później państwowy zarząd kolejowy systematycznie rozbudowywał infrastrukturę. Kolej służyła przede wszystkim przemysłowi – przewożono nią węgiel, rudy, półprodukty hutnicze. Pasażerów woziła tylko jedna linia, między Gliwicami a Raciborzem.

Lata 60. XX wieku przyniosły początek końca. Rozbudowa sieci drogowej i brak inwestycji w tory sprawiły, że kolej przestała być konkurencyjna. Przemiany gospodarcze lat 90. dobijały kolejne odcinki. W 2001 roku PKP postanowiły całkowicie zlikwidować GKW.

Kolej uratowały samorządy Bytomia, Tarnowskich Gór i Miasteczka Śląskiego, które w 2002 roku przejęły 21 kilometrów linii wraz z częścią taboru. Od tego czasu koleją zarządza Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych.

Co zobaczysz na trasie

Podróż zaczyna się na stacji Bytom Główny Wąskotorowy, położonej tuż obok zabytkowej hali dworcowej – jednej z trzech takich w Polsce. Peron wąskotorowy znajduje się na tym samym poziomie co normalnotorowy dworzec, wystarczy zejść schodami w stronę dzielnicy Zamłynie.

Na stacji czeka kolekcja zabytkowego taboru kolejowego. Można zobaczyć Izbę Tradycji – niewielkie muzeum dokumentujące historię kolei – oraz czynną nastawnie z unikatowymi mechanicznymi urządzeniami sterowania ruchem. To prawdziwa gratka dla miłośników techniki.

Trasa prowadzi przez postindustrialny krajobraz Bytomia, przecina trzy nowe wiadukty między Karbiem a Szombierkami (oddane do użytku w 2013 roku), przejeżdża przez Tarnowskie Góry i kończy się w Miasteczku Śląskim nad zalewem. Całość to 21 kilometrów przez serce dawnego zagłębia przemysłowego.

Największą atrakcją jest możliwość przejazdu parowozem. W 2019 roku Stowarzyszenie uruchomiło lokomotywę parową z 1950 roku, popularnie zwaną „Rysiem”. To drugi tego typu parowóz w kolekcji GKW i prawdziwa perełka dla entuzjastów kolei.

Połączenie z Kopalnią Srebra i zalewem

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe to nie tylko sama kolejka. W Tarnowskich Górach można przesiąść się i zwiedzić Zabytkową Kopalnię Srebra – obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dostępne są bilety łączone, które obejmują przejazd kolejką i wstęp do kopalni.

Druga popularna opcja to dojazd nad Zalew Nakło-Chechło w Miasteczku Śląskim. Latem to chętnie odwiedzane miejsce do kąpieli i wypoczynku nad wodą. Można przyjechać kolejką rano, spędzić dzień nad zalewem i wrócić popołudniowym kursem.

Dla kogo ta atrakcja

Kolej przyciąga różne grupy. Rodziny z dziećmi uwielbiają samą przejażdżkę – powolny, kołyszący się pociąg, widoki za oknem, możliwość zobaczenia parowozu w akcji. Dzieci mogą przemierzać wagony, obserwować maszynistę, poczuć zapach dymu z lokomotywy.

Miłośnicy historii techniki znajdą tu mnóstwo detali – od mechanicznej nastawni, przez zabytkowy tabor, po same rozwiązania inżynieryjne z XIX wieku. Kolej jest członkiem Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego i co roku uczestniczy w Industriadzie.

Dla osób szukających nietypowych atrakcji to sposób na poznanie Śląska z innej perspektywy. Nie ma wielu miejsc, gdzie można przejechać się najstarszą ciągle działającą koleją wąskotorową na świecie przez teren dawnego zagłębia przemysłowego.

Praktyczne informacje – ceny i bilety

Kolejka kursuje regularnie w sezonie letnim – w lipcu i sierpniu oraz w weekendy i święta od końca czerwca. Pociągi jeżdżą według stałego rozkładu jazdy, zatrzymując się na wszystkich stacjach po drodze.

Ceny biletów są przystępne. Przejazd w jedną stronę to wydatek rzędu kilkunastu złotych za bilet normalny. Dostępne są ulgi dla dzieci, seniorów i osób niepełnosprawnych. Warto rozważyć bilet łączony „Srebrny pociąg” za około 55 złotych (ulgowy), który obejmuje wspólny przejazd Kolejami Śląskimi i GKW oraz zwiedzanie Kopalni Srebra i Stacji Bytom Karb Wąskotorowy.

Bilety można kupić bezpośrednio na stacji przed odjazdem lub rezerwować wcześniej, szczególnie jeśli planuje się przyjazd większą grupą. W sezonie letnim warto sprawdzić aktualne godziny odjazdów na stronie Stowarzyszenia.

Jak dojechać i ile czasu zarezerwować

Najwygodniej dojechać do Bytomia pociągiem Kolei Śląskich linii S18 z Gliwic. Dworzec w Bytomiu znajduje się w centrum miasta, a stacja wąskotorowa jest tuż obok – wystarczy przejść przez halę dworcową i zejść schodami w kierunku Zamłynia.

Samochodem można dojechać autostradą A1 lub drogą krajową DK94. W okolicy dworca są parkingi, choć w weekendy bywa z nimi ciasno. Warto przyjechać z zapasem czasu przed odjazdem pociągu.

Na samą przejażdżkę z Bytomia do Miasteczka Śląskiego trzeba zarezerwować około godziny w jedną stronę. Jeśli planuje się tylko podróż tam i z powrotem bez zwiedzania, wystarczą 2-3 godziny. Z wizytą w Kopalni Srebra lub wypoczynkiem nad zalewem warto przeznaczyć cały dzień.

Kolej przeżywa obecnie swój renesans – po latach zaniedbań infrastruktura jest systematycznie modernizowana, a uruchomienie parowozu w 2019 roku pokazało, że entuzjaści potrafią przywracać do życia historyczne maszyny.

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe to kawałek żywej historii przemysłowej Polski. Miejsce gdzie można dotknąć autentycznej techniki z XIX wieku, przejechać się trasą która woziła surowce dla całego regionu, i zobaczyć jak pasja grupy entuzjastów ratuje przed zapomnieniem unikatowy zabytek. Nie każdy region może się pochwalić najstarszą ciągle działającą koleją wąskotorową na świecie – Bytom może.